1970, DOKUMENTI I KISHËS GREKE QË PRANOI GABIMISHT PRANINË E GJERË TË FSHATRAVE SHQIPTARE NË GREQI.

ME ARBËRORËT E GREQISË (BELLUSCI, PJ. 4)

Në katundet arbërore të Moresë

Në librin “Ricerche e studi tra gli arbërori dell’ Ellade” kam rrëfyer për një leje që na u lëshua nga autoritetet greke, kur unë dhe miku im Kaparelli, në vitin 1970, kishim shkuar për kërkime etnografike në Greqi. Në atë dokument thuhej:

Leja
“Stefanos Mitropollitis Trifilias nga Olimpi. Qiparisia, 12/09/1970

Priftërinj të katundeve arbërore në: Kotomeri, Koloçi, Ano Amfithea, Dhorion, Ajos Jorgjos, Christochorion, Haloà, Ano Psari, Dimandra, Sirizo, Stasimo, Rista, Sitochori, Arosapighi (Kokla), Kefalovrisa, Mouzaki, Aetos, Ano Sulimano, Kouvalla.

Ju njoftojmë se: Arkimandritat papa Jani Kaparelli dhe papa Antonio Bellusci nga Italia do të vijnë këto ditë në katundet arbërore në More, për të mbledhur këngë e shërbesa në gjuhën arbërore, sepse atrat (të parët, stërgjyshërit) e tyre ishin ellino-arvanitas nga Morea. Ata duan të njohin dheun e Moresë, nga u larguan prindërit e tyre në vitin 1534.

Ju bekon, Stefanos Mitropollitis Qiparisi”.

Unë ngela i habitur kur pashë se sa fshatra arbërore ishin në atë krahinë dhe, me të qeshur, i thashë papa Jani Kaparellit:

– Ore, vëlla Jani, sa katunde arbërore qenkan këtu! Nuk na del një vit i tërë për t’i parë.

Ndërsa lexoja atë leje, u ktheva përsëri nga Jani dhe i thashë:

– A e di, mor vëlla Jani, se leja që kemi është i pari dokument grek, ku thuhet që shumë fshatra janë arvanitase dhe se Moreja është arvanitase e jo greke?

Jani, ta mbajmë fort e me kujdes këtë leje!

Të dy ishim të gëzuar për këtë leje, sepse ishte i pari dokument i lëshuar prej autoriteteve greke. Por ky gëzim zgjati pak, sepse të nesërmen, më 13 shtator 1970, te sheshi në Hrisohorjan, që ishte mbushur plot e përplot me njerëz që flisnin e rrëfenin arbërisht, erdhi policia.

U sqaruam që z. Stefanos Mitropollitis na kishte dhënë lejen dhe theksuam faktin që ne ishim arbëreshë dhe kishim ardhur për të takuar vëllezërit tanë; u thamë që ishim studiues të etnografisë dhe puna jonë ishte të mblidhnim këngë e folklor arbëresh.

Këmbëngulëm shumë, por ishte e kotë që flisnim, sepse ata kishin bindjet e tyre të rrënjosura prej politikës së egër nga qeveria greke. Në kulturën greke, në qoftë se nuk je grek, konsiderohesh antigrek. Kështu që na tërhoqën lejen dhe nuk na lejuan të vazhdonim.

Arvanitasit që kishin ardhur aty u shpërndanë, sepse politika që ndiqte qeveria greke i kishte terrorizuar. Mua më njihte policia, sepse shpesh më kishin ndaluar me lloj-lloj akuzash; deri edhe spiun dhe agjent të Enver Hoxhës më kishin konsideruar. Kur e kujtoj këtë akuzë, qesh me ironi.

Titulli: Rrugëtimi i një arbëreshi. Jeta, vepra, kujtime…
Autori: Antonio Bellusci
Bashkëbiseduese dhe recensuese: Ornela Radovicka
Redaktore: Elona Qose
Botuesi: Tiranë, Maluka