Tempujt ILIR në Doclea antike (sot Duklja, Mali i Zi)

Doclea (Doclean antike) është një nga dëshmitë më të forta të qytetërimit ilir në hapësirën e sotme të Malit të Zi.

Doclea (Doclea Docleia) ishte një qytet i rëndësishëm ilir, qendër urbane e fisit Dokleatë (Docleatae), që përmendet nga autorë antikë si Plini Plaku dhe Ptolemeu. Emërtimi i sotëm Duklja është vazhdimësi fonetike dhe gjuhësore e emrit të bukur ilir Doclea, çka dëshmon qartë autoktoninë ilire të vendit.

Tempujt dhe kultet në Doclea

Gërmimet arkeologjike kanë zbuluar struktura tempullore dhe objekte kulti që dëshmojnë një jetë fetare të zhvilluar ilire, e cila më pas u romanizua pjesërisht, por nuk e humbi kurrë thelbin vendas.

Në Doclea janë identifikuar:

• Tempull i tipit iliro-romak, i ndërtuar mbi themele më të hershme vendase
• Altare kushtuar hyjnive lokale ilire
• Stela dhe mbishkrime kushtimore
• Elemente arkitektonike me motive jo tipike greke, por vendase ballkanike

Hyjni ilire të lidhura me Doclean

Edhe pse shumë emra u latinizuan më vonë, studiuesit bien dakord se:

• Kulti i hyjnive të natyrës, diellit dhe tokës ishte i fortë
• Hyjni si Bindus, Medaurus dhe forma lokale të hyjnive mbrojtëse ishin pjesë e besimit
• Tempulli nuk ishte thjesht fetar, por edhe qendër identitare ilire

Doclea – qytet ilir, jo “koloni greke”

Është thelbësore të theksohet:

• Doclea nuk u themelua nga grekët
• Urbanizimi i saj fillon në fazën iliriane para-romake
• Romanët ndërtuan mbi një qytet ekzistues ilir

Emri, popullsia dhe traditat janë ilirë autoktonë

Doclea përfaqëson:

• Vijimësinë ilire nga parahistoria në antikitet
• Dëshmi të qarta të tempullarisë ilire në Ballkan
• Provë se kultura ilire kishte arkitekturë, fe dhe organizim urban të zhvilluar

Tempujt e Docleas janë tempuj ILIRË, mbi të cilët u ndërtua më pas shtresa romake. Emri Duklja = Doclea është një dëshmi gjuhësore dhe historike që nuk mund të fshihet. Kjo tokë ishte, është dhe mbetet ilirike në rrënjë.