Shpërbërja e Mbretërisë së Yllit dhe çështja e Trojës
Pas vdekjes së Mbretit Yll në vitin 1225 p.e.s., trashëgimtarët e tij nuk arritën ta ruanin unitetin e Mbretërisë së bashkuar pellazgjike. Mungesa e një autoriteti qendror dhe rivalitetet e brendshme sollën një luftë të ashpër civile mes vetë Pellazgëve, e cila zgjati rreth gjysmë shekulli.
Kjo përplasje për dominim politik dhe territorial kulmoi në shekullin XII p.e.s., në një konflikt madhor që tradita historike dhe epike e njeh si Lufta e Trojës. Si pasojë e kësaj krize të thellë, Mbretëria e Yllit u shpërbë dhe u nda në tre njësi politike kryesore.
Nga i njëjti trung etnik pellazgjik – që në vazhdimësi historike lidhet me shqiptarët antikë – lindën tre mbretëri:
- Mbretëria Maqedone
- Mbretëria Epirote
- Mbretëria Ilire
Këto nuk ishin entitete të huaja mes vete, por degë politike të një populli të përbashkët, me gjuhë, tradita, besime dhe kulturë të afërt, të dallueshme nga botët e tjera të Mesdheut.
Rishikimi gjeografik i Trojës
Përtej këtij fakti themelor historik, analiza krahasuese e burimeve antike hap një debat serioz mbi vendndodhjen reale të Trojës. Duke:
analizuar të dhënat historike të trashëguara, krahasuar relievin gjeografik të përshkruar nga Homeri me topografinë reale, shqyrtuar përshkrimet e lumenjve, fushave, maleve dhe distancave,
dhe duke reflektuar mbi elementë ndihmës si emërtimet, rrugët natyrore dhe qendrat e lashta urbane, rezulton se vendndodhja tradicionale e Trojës në Anadoll nuk përputhet plotësisht me përshkrimin homerik.
Në këtë kontekst, del gjithnjë e më bindëse hipoteza se Troja e lashtësisë mund të ketë qenë gjeografikisht në zonën e Shkodrës, një hapësirë që:
përmbush kriteret topografike të Homerit, ka vazhdimësi të fortë pellazgjiko-ilire, dhe përfaqëson një nyje strategjike natyrore mes detit, lumenjve dhe hinterlandit ballkanik.
Përfundim
Lufta e Trojës, ndarjet politike pas Mbretit Yll dhe formimi i Maqedonisë, Epirit dhe Ilirisë nuk janë episode të shkëputura, por pjesë e të njëjtit proces historik të shpërbërjes së një qytetërimi të lashtë pellazgjik. Rishikimi kritik i burimeve dhe i gjeografisë reale hap rrugën për një rilexim të thellë të historisë së hershme të Ballkanit dhe rolit qendror të tij në qytetërimin europian.